Węże termoplastyczne do wózka widłowego - jak je dobrać?

Wózek stoi na środku hali, pod masztem rośnie plama oleju, a na widłach wisi paleta. Klasyka. W wózkach widłowych najczęściej puszcza dokładnie to samo: cienki przewód biegnący wzdłuż masztu - ten, który przy każdym uniesieniu wideł zgina się, prostuje i ociera o rolki. Zwykle jest to wąż termoplastyczny, często podwójny.

Ten artykuł jest o tym, co zrobić w takiej chwili i jak dobrać nowy przewód, żeby pasował za pierwszym razem.

Cieknie wąż w wózku widłowym - co zrobić w pierwszej kolejności

Zanim zaczniesz cokolwiek mierzyć, zejdź z ciśnienia. Olej hydrauliczny w wózku potrafi mieć 200 bar i więcej, bywa gorący, a strumień z mikropęknięcia jest tak cienki, że go nie widać

Serwis mobilny czy zakuwalnia? Serwis mobilny ma sens, gdy wózek nie ma jak dojechać albo blokuje ciąg komunikacyjny. Zakuwalnia jest szybsza i tańsza, jeśli wąż da się wykręcić na miejscu i przywieźć.

Zabierz ze sobą:

• stary wąż w całości - z obiema końcówkami, nawet jeśli jest pęknięty (to najlepszy wzorzec, jaki istnieje),
• zdjęcia zakuć i nadruku na wężu - z suwmiarką w kadrze,
• model i typ wózka oraz miejsce montażu przewodu (maszt, przesuw boczny, sterowanie),
• informację, czy wąż był pojedynczy, czy podwójny.

Z tym kompletem dobór trwa kilkanaście minut. Bez tego zaczyna się zgadywanka.

Jak zidentyfikować wąż, który masz w ręku

Na powłoce zewnętrznej każdego porządnego węża biegnie nadruk - tzw. layline. To dowód osobisty przewodu. Znajdziesz na nim zwykle: normę (SAE 100 R8, EN 855 R8), średnicę w calach lub DN, ciśnienie robocze (W.P.), ciśnienie rozrywające (B.P.) i datę produkcji. Na zdjęciu wyżej widać przykład z warsztatu: SAE 100 R8, 5/16", W.P. 350 bar, B.P. 1400 bar. Czyli wąż aramidowy DN08 na 350 bar, z czterokrotnym zapasem do rozerwania - standardowy współczynnik bezpieczeństwa 4:1 dla hydrauliki siłowej. Doborem rządzi ciśnienie robocze, nie rozrywające.

Cztery konstrukcje, które spotkasz obok siebie w jednym wózku

• SAE 100 R1 - wąż gumowy: rdzeń z gumy olejoodpornej, jeden oplot ze stalowego drutu, guma zewnętrzna. Sztywny, ciężki, z dużym promieniem gięcia. W wózku zwykle na krótkich odcinkach przy pompie, rozdzielaczu i siłowniku pochyłu.
• SAE 100 R7 / EN 855 R7 - termoplastyczny z oplotem tekstylnym (poliestrowym). Rdzeń z poliestru lub nylonu, jeden lub dwa oploty poliestrowe, powłoka zewnętrzna z poliuretanu. Lekki, gładki, mocno giętki.
• SAE 100 R8 / EN 855 R8 - termoplastyczny z oplotem aramidowym. Ta sama filozofia co R7, ale zbrojenie z włókna aramidowego - tworzywa o wytrzymałości porównywalnej ze stalą przy ułamku masy). Efekt: przy tej samej średnicy zewnętrznej dwa razy wyższe ciśnienie niż R7.
• Wersje aramidowe na podwyższone ciśnienie - w katalogach obok siebie stoją inne węże R8 w DN08: jeden na 300 bar, drugi na 350 bar. Wyglądają identycznie. Różni je konstrukcja oplotu, producent, grubość powłoki zewnętrznej oraz promień gięcia. Jeśli w Twoim wózku pracował ten mocniejszy - montuj mocniejszy.

Rozpoznanie bez nadruku

Nadruk potrafi się zetrzeć od rolek albo zniknąć razem z pękniętym kawałkiem. Wtedy zostaje oględziny:

• Powierzchnia powłoki zewnętrznej. Termoplast jest gładki i lekko błyszczący (poliuretan), często z rzędem drobnych nakłuć (perforacja odprowadzająca gaz). Guma jest matowa, szorstka, z widocznym odciskiem oplotu.
• Sztywność i sprężystość. Termoplast daje się zwinąć w ciasny krąg i wraca do kształtu. Guma z oplotem stalowym stawia opór i "zapamiętuje" zgięcie.
• Średnica zewnętrzna przy tym samym DN. W DN08 termoplast ma około 14,3 mm, a wąż gumowy 1SN około 14,7-15,7 mm. Różnica milimetra bywa decydująca przy przejściu przez rolkę.
• Przekrój po ucięciu. To najpewniejsza metoda. Oplot stalowy - srebrne, sztywne druciki. Oplot poliestrowy - biały lub szary, matowy splot. Oplot aramidowy - charakterystyczne złocistożółte włókno. Jeden rzut oka na przecięty koniec i wiesz, czy trzymasz R7, czy R8.
• Masa. Metr termoplastu DN08 waży około 0,13 kg, metr 1SN około 0,30 kg. W ręce czuć to od razu.

Końcówki i zakucia - gwint czy oczko?

Dobrze dobrany wąż z niewłaściwą końcówką to nadal wąż do wyrzucenia. W wózkach widłowych spotkasz dwie rodziny zakończeń.

Oczko (banjo) pod śrubę drążoną

Płaskie "ucho" nasadzone na śrubę z kanałkami, dokręcane przez dwie podkładki uszczelniające. Klasyka w ciasnych miejscach - przy siłowniku przechyłu, na karetce, przy rozdzielaczu.

Jak dobrać rozmiar: zmierz średnicę wewnętrzną oczka (otwór pod śrubę) suwmiarką - najczęściej 10, 12, 14 lub 16 mm. Alternatywnie zmierz gwint samej śruby drążonej (typowo M10×1, M12×1,5, M14×1,5, M16×1,5). Nie zapomnij o podkładkach uszczelniających - miedzianych albo metalowo-gumowych. To one uszczelniają połączenie, nie śruba. Wymienia się je zawsze przy demontażu.

Gwinty: BSP, metryczny, JIC, ORFS

• BSP (calowy 60°) - w Polsce najczęstszy w hydraulice ogólnej. Gwint 1/4" BSP ma średnicę zewnętrzną ok. 13,2 mm (a nie 6,35 mm - cal odnosi się do dawnej średnicy rury), 19 zwojów na cal. Uszczelnia stożek 60° albo o-ring.
• Metryczny (stożek 24°, ISO 8434-1) - typowe rozmiary M14×1,5, M16×1,5, M18×1,5. Uszczelnia stożek albo o-ring w stożku (DKOL/DKOS). Uwaga na serie lekką (L) i ciężką (S) - ten sam gwint, inna geometria.
• JIC (stożek 37°) - gwint calowy UNF, np. 7/16"-20 (ok. 11,1 mm) czy 9/16"-18 (ok. 14,3 mm). Uszczelnia metal do metalu na stożku 37°.
• ORFS (uszczelnienie czołowe o-ringiem) - płaskie czoło z rowkiem pod o-ring, gwint calowy UN. Najodporniejszy na wibracje, dlatego lubiany w maszynach roboczych.

Jak je rozpoznać w praktyce: suwmiarką zmierz średnicę gwintu (u nypla po wierzchołkach, u nakrętki w dnie), wzornikiem gwintów sprawdź skok - jeśli pasuje wzornik w mm (1,5 / 2,0), to gwint metryczny; jeśli w zwojach na cal (14 / 19), to calowy. Potem zajrzyj w gniazdo i oceń kąt stożka - 24°, 37° czy 60°. Przy braku wzornika policz zwoje na odcinku 25 mm i podziel.

I najważniejsze: gwint pasujący nie znaczy uszczelniający. BSP wkręci się w metryczny na dwa zwoje i będzie się pocić do skutku.

Proste czy kolankowe 45°/90° - a przesuw karetki

W maszcie liczy się nie tylko kierunek, ale i wysokość zakucia. Kolanko 90° odsuwa wąż od przyłącza o kilkanaście, czasem kilkadziesiąt milimetrów w bok - i tyle samo dokłada "na wysokości" nad płaszczyzną mocowania.

Zanim zakujesz, sprawdź trzy rzeczy:

1. Prześwit między przyłączem a szyną masztu przy widłach opuszczonych i uniesionych do maksimum. Karetka przejeżdża przez cały skok - zakucie musi zmieścić się w najwęższym miejscu.
2. Tor przesuwu. Jeżeli zakucie ociera o element masztu, po kilku tygodniach przetrze powłokę zewnętrzną węża, a potem oplot. Ślad wytartej powłoki na starym wężu to gotowa diagnoza.
3. Orientację kolanka. Kolanko po zakuciu ma ustaloną pozycję kątową. Zaznacz flamastrem na starym wężu, jak było ustawione względem drugiej końcówki - to oszczędza jedną wizytę.

Najprostsza kontrola: przyłóż stary wąż razem z nowym zakuciem do miejsca montażu przed ostatecznym zaciśnięciem drugiej końcówki.

Wąż podwójny (twin) - czy zmieści się w rolkach masztu?

Wąż podwójny to dwa przewody połączone powłoką zewnętrzną - w wózkach widłowych rozwiązanie domyślne, bo prowadzi zasilanie i spływ jedną trasą, przez ten sam zestaw rolek.

I tu zaczyna się odwieczny problem: szerokość. Twin w DN08 ma około 28-30 mm szerokości (dwie średnice zewnętrzne po ok. 14,3 mm plus zgrzew), przy grubości równej pojedynczej średnicy. Prowadnica w maszcie bywa węższa, niż się wydaje.

Zmierz przed zamówieniem:

• szerokość kanału rolki lub prowadnicy (suwmiarką, na dnie rowka),
• średnicę rolki - promień gięcia węża nie może być mniejszy niż katalogowy, a wąż owija się po rolce,
• prześwit boczny między rolką a szyną - twin musi przejść bez ocierania krawędzią.

Kiedy co wybrać:

• Twin zespolony - gdy prowadnica jest szeroka i wąż przechodzi swobodnie. Najczystsze prowadzenie, najmniej ocierania.
• Twin rozdzielany (splittable) - gdy przewody muszą się rozejść na końcach (dwa przyłącza oddalone od siebie), a na trasie mają iść razem. Rozdziela się go ręcznie na potrzebną długość.
• Dwa pojedyncze węże - gdy kanał rolki jest wąski, przyłącza rozstrzelone albo jeden z przewodów pracuje na wyraźnie innym ciśnieniu. Więcej mocowania, ale przechodzi wszędzie.

Jeśli stary wąż był podwójny, a Ty zamontujesz dwa pojedyncze bez opasek - po tygodniu będą się wzajemnie przecierać. Trasa musi być prowadzona.

Średnica to nie wszystko - pełna lista kryteriów doboru

• DN, czyli średnica wewnętrzna. DN06 = 1/4" (6,4 mm), DN08 = 5/16" (8 mm), DN10 = 3/8" (9,5 mm). Zmniejszenie DN podnosi prędkość przepływu i grzeje olej - nie "poprawiaj" instalacji w dół.
• Średnica zewnętrzna. Osobny parametr, decyduje o przejściu przez rolki, obejmy i prowadnice. Dwa węże DN08 z różnych serii potrafią różnić się o 1,5 mm.
• Ciśnienie robocze. Dobieraj do ciśnienia otwarcia zaworu bezpieczeństwa układu, nie do ciśnienia "normalnej pracy". Zapas jest po to, żeby przetrwać szczyty ciśnienia przy gwałtownym opuszczaniu wideł.
• Promień gięcia. W maszcie kluczowy. Termoplast DN08 gnie się na promieniu 40-60 mm, guma 1SN potrzebuje ok. 115 mm. Zejście poniżej promienia katalogowego to najszybsza droga do pęknięcia oplotu od środka.
• Długość z uwzględnieniem pracy masztu. Mierz przy widłach uniesionych do maksimum, nie przy opuszczonych. Do wyniku dolicz kilka procent luzu - wąż napięty na sztywno rwie zakucie przy pierwszym pełnym podniesieniu. Termoplast pod ciśnieniem lekko się skraca, co dodatkowo napina trasę.
• Temperatura pracy. Typowo -40 do +100 °C dla oleju. Dla wózków pracujących w mroźni istotny jest dolny zakres - są wersje termoplastyczne do -55 °C.
• Kompatybilność z medium. Standardowe termoplasty na bazie poliestru są przeznaczone do olejów mineralnych, paliw i cieczy wodnych. Przy olejach biodegradowalnych albo trudnopalnych (HFC, HFDU) sprawdź kartę - nie każda powłoka i nie każdy rdzeń to lubi.
• Odporność powłoki zewnętrznej na ścieranie. Poliuretan znosi ocieranie o rolki wyraźnie lepiej niż guma - to jeden z powodów, dla których termoplast wygrał maszty. Są też wersje o podwyższonej odporności na ścieranie.

Checklista doboru (do wydrukowania)

• ☐ Typ i norma - R1, R7 czy R8? (sprawdź nadruk albo przekrój)
• ☐ DN - 06 / 08 / 10, potwierdzone na starym wężu
• ☐ Ciśnienie robocze - z zapasem względem zaworu bezpieczeństwa
• ☐ Długość - mierzona przy maszcie uniesionym do maksimum, plus luz
• ☐ Końcówka strona A - typ (oczko/gwint), rozmiar, kąt (prosta/45°/90°)
• ☐ Końcówka strona B - jak wyżej + wzajemna orientacja kątowa
• ☐ Wysokość kolanka - czy przechodzi przy pełnym skoku karetki
• ☐ Średnica zewnętrzna vs rolki i prowadnice - zmierzone, nie oszacowane
• ☐ Promień gięcia - mniejszy niż najciaśniejszy łuk na trasie
• ☐ Pojedynczy / twin / twin rozdzielany
• ☐ Podkładki uszczelniające i o-ringi - nowe, nie z odzysku

FAQ

Czy mogę zastąpić R7 wężem R8?
Zwykle tak - R8 ma wyższe ciśnienie robocze przy zbliżonej średnicy zewnętrznej i podobnym promieniu gięcia. Sprawdź jednak średnicę zewnętrzną konkretnej serii i to, czy zakucia pasują do tego typu węża. W drugą stronę - R8 na R7 - nie zamieniaj nigdy bez przeliczenia ciśnienia.

Czy termoplast można zakuć u każdego zakuwacza?
Nie u każdego. Węże termoplastyczne wymagają własnych tulejek i końcówek (inna geometria niż do węży gumowych) oraz właściwego wymiaru zacisku. Zakucie "gumową" tulejką albo z niewłaściwą średnicą kończy się wyciekiem lub zerwaniem końcówki pod ciśnieniem.

Jak długo służy wąż w maszcie?
Zależy od intensywności pracy - w wózku pracującym na dwie zmiany maszt zgina wąż kilkaset razy dziennie. Praktyka: kontroluj wzrokowo co kilka miesięcy, a wymieniaj przy pierwszych objawach - przetartej powłoce zewnętrznej, widocznym oplocie, pęcherzach, "poceniu się" przy zakuciu albo sztywnieniu.

Czy DN08 na 350 bar pasuje tam, gdzie był DN08 na 300 bar?
Pod względem hydrauliki tak - wyższe ciśnienie robocze to zapas, nie problem. Sprawdź natomiast średnicę zewnętrzną (mocniejsza wersja bywa nieco grubsza) i promień gięcia, bo to one decydują o przejściu przez rolki.

Czym różni się BSP od gwintu metrycznego?
Zarysem i skokiem. BSP to gwint calowy Whitwortha o kącie zarysu 55°, ze skokiem podawanym w zwojach na cal (np. 19). Metryczny ma zarys 60° i skok w milimetrach (np. 1,5). Rozstrzyga wzornik gwintów - na oko obydwa wyglądają podobnie, a nie są zamienne.

Jak zmierzyć wąż podwójny pod rolki?
Zmierz suwmiarką szerokość całkowitą twina (dwie średnice zewnętrzne plus zgrzew) i porównaj z szerokością kanału rolki oraz prześwitem bocznym. Sprawdź też średnicę rolki - wąż nie może się na niej owijać ciaśniej niż wynosi jego katalogowy promień gięcia.

Czy muszę wymieniać oba przewody twina, jeśli pękł jeden?
Praktycznie zawsze tak. Oba pracowały tyle samo cykli i mają za sobą to samo ocieranie. Rozcinanie zgrzewu i wymiana jednej "nitki" to proszenie się o drugi przestój za miesiąc.

Czy da się dobrać wąż bez starego przewodu?
Da się, ale wolniej. Potrzebne są wtedy: zdjęcia przyłączy z suwmiarką w kadrze, wymiar gwintów lub oczka, długość mierzona przy uniesionym maszcie i informacja o ciśnieniu układu. Ze starym wężem na ladzie robi się to szybciej i bez ryzyka pomyłki.

Krótko mówiąc

Wąż do wózka widłowego dobiera się z sześciu liczb: norma, DN, ciśnienie robocze, długość przy pełnym uniesieniu masztu, typ obu końcówek i średnica zewnętrzna kontra rolki. Nadruk na wężu daje trzy pierwsze, suwmiarka pozostałe. Reszta to dobranie zakucia i prowadzenie trasy tak, żeby nic się nie ocierało.

Jeśli któraś z tych liczb Ci ucieka - jesteśmy tu od tego, aby znaleźć na to najlepsze rozwiązanie. Przynieś stary wąż albo prześlij zdjęcia nadruku i zakuć. Dobierzemy 1:1, zakujemy na miejscu i wózek wraca do pracy.

 PS: Rób zdjęcie nadruku, zanim wąż zacznie ciec. Layline ściera się o rolki jako pierwszy, a potem zostaje tylko czarna guma i domysły.

---
Cieknie wąż w wózku widłowym? Przynieś stary przewód - dobierzemy typ, końcówki i długość, zakujemy od ręki.
➤ Zadzwoń: 729 106 520 ➤ Zapraszamy: Warszawa, ul. Grochowska 45A